‘ Veel dingen doen we uit traditie, zonder te weten waarom’

Ze ziet wat anderen vaak niet zien. Een gebruik, een feest of een klein ritueel; Ineke Strouken wil weten waar het vandaan komt. Al haar leven lang bestudeert ze tradities en de verhalen die erin verscholen zitten. “Tradities geven houvast,” zegt ze. “Ze vertellen wie we zijn.”

Haar liefde voor tradities begint al tijdens haar kindertijd. “Mijn ouders namen me vaak mee naar kastelen en musea. In Kasteel Loevestein fantaseerde ik over de mensen
die daar ooit leefden. Wat aten ze, wat deden ze, waar geloofden ze in? Ik vond het fascinerend”, begint Ineke. Die nieuwsgierigheid groeit uit tot een levenslange passie.
Ineke studeert geschiedenis, culturele antropologie en kunstgeschiedenis. “Ik heb letterlijk de geschiedenis opgezocht. Tijdens een opgraving waar ik bij was, hield ik een urn vast met resten van iemand die 1800 jaar geleden leefde. Dat raakte me enorm.”

Levend erfgoed

Ineke is tweeëndertig jaar directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed. Daarnaast werkt ze ruim 20 jaar als hoofdredacteur van het tijdschrift Tradities en schrijft ze verschillende boeken over tradities, erfgoed en de betekenis van rituelen in het dagelijks leven. Ineke helpt Nederland het UNESCOverdrag te ondertekenen waarin het immaterieel erfgoed wordt beschermd. Immaterieel erfgoed zijn gewoontes en rituelen, dus geen voorwerpen. In dat geval spreek je van materieel erfgoed en dat vraagt een andere benadering. “Een voorwerp kun je bewaren in een depot, maar dat kan niet met tradities,” legt Ineke uit. “Ze blijven alleen bestaan als mensen ze belangrijk vinden en blijven doorgeven. En als ze meegroeien met de tijd.”

Tradities zijn als een rugzak die je bij je geboorte meekrijgt

Een traditie is volgens Ineke als een rugzak die je bij je geboorte meekrijgt. “In de eerste jaren wordt de rugzak volgestopt met geuren, smaken, gebruiken en herinneringen. Later haal je er wat uit of voeg je er iets nieuws aan toe. Die rugzak is van jou alleen. Hij geeft je houvast en identiteit.” Dat verklaart volgens haar ook
waarom mensen fel kunnen reageren als een traditie verandert. “Omdat het iets zegt over wie je bent. Als iemand zegt dat jij iets niet meer mag doen, voelt dat persoonlijk.
Daarom is het zo belangrijk om te weten waar een traditie vandaan komt. Dan kun je met elkaar in gesprek blijven.”

‘De behoefte aan verbinding blijven we als mens altijd houden’

Tradities zijn altijd in beweging

Tradities zijn nooit statisch, zegt Ineke. “Ze bewegen mee met de samenleving. De schoolmusical bijvoorbeeld. Iemand is daar ooit mee begonnen en nu is het op bijna
elke school een gewoonte. Maar de manier waarop, verandert met de tijd en is op iedere school weer anders.” Of neem de geboorteborden die je in veel tuinen ziet
als er een kindje is geboren. Met name in de dorpen worden er door vriendengroepen en verenigingen nog steeds borden geplaatst. Een traditie die al eeuwen oud
is, legt Ineke uit: “Vroeger hing men een lint of kleedje aan de deurklopper om te laten zien dat er een baby was geboren. Schuldeisers en de veldwachter die aan de deur kwamen wisten dan: hier moeten we veertig dagen niet aankloppen. Het begon dus eigenlijk als iets met een praktisch doel, pas later werd het gezien als iets leuks.”
Ook de babyshower wordt gezien als iets Amerikaans, maar werd ook in Nederland al gehouden. Ineke: “Vroeger werd je als kraamvrouw geacht je huis op orde te hebben
als je zeven maanden zwanger was. Dames uit de buurt kwamen dan helpen en zorgden dat het huis schoon was en de uitzet compleet. Er moesten voldoende luiers zijn en het wiegje stond klaar, maar nog niet opgedekt, dat mocht niet. De aanwezige dames kregen een drankje aangeboden en de vroedvrouw en baker kwamen langs
om te bespreken dat zij bij de geboorte zouden zijn. Zo zie je dus dat zoiets al eeuwenlang bestaat.”

Persoonlijk

Sommige tradities verdwijnen, andere keren terug. “De ‘Brabantse drieklapper’, waarbij je elkaar drie zoenen geeft bij het begroeten, zien we steeds minder. Corona heeft daar ook wel invloed op gehad. Maar de ‘boerenovertrek’, waarbij jongeren grappen uithalen bij het bruidspaar en een dag met z’n allen op pad gaan, leeft juist weer op de laatste tijd.” Ineke geeft regelmatig lezingen en vertelt graag over alle tradities die de wereld rijk is. Of over tradities die verbonden zijn aan het seizoen,
zoals de winter, waarover ze in november een lezing gaf voor de leden van Zuid&Zo. Ze legt uit: “Van Sint Maarten tot Driekoningen, van kerst tot carnaval. Allemaal feesten die met elkaar verbonden zijn. Ze markeren de donkerste tijd van het jaar en brengen licht.” Zelf viert Ineke bijvoorbeeld nog steeds graag Sinterklaas. “Het is een
prachtig feest, al is het tegenwoordig wel wat overdadig. De kern blijft mooi: samen zijn, delen en geven. En een winterse traditie zoals oliebollen eten met oud & nieuw,
sla ik natuurlijk ook niet over.” Naast tradities in een land, religie of familie, zijn er ook persoonlijke tradities. Toen Ineke twee jaar geleden haar man verloor, ontstond er vanzelf een nieuw ritueel. “Ik kreeg een hele mooie kei van de uitvaartonderneming, met een kleine opening waarin ik een beetje as van mijn man kon doen. Die kei staat voor mij echt symbool voor hem. Elke avond geef ik hem een kusje. Het helpt me, is voor mij iets van betekenis.”

Smaken en geuren

Eten speelt in veel tradities een rol, vertelt Ineke. “Eten is een belangrijk onderdeel van heel veel dingen. Het zit in feesten, in rouw, in samenzijn. Smaken en geuren blijven het langst hangen en doen ons terugdenken aan vroeger of aan bepaalde personen. Laat iemand met dementie maar eens vers gesneden snijbonen ruiken. Vaak gaat er dan in hun brein een deurtje open en komen er allerlei herinneringen naar boven. Prachtig om te zien.” Eten voedt niet alleen, maar verbindt ook. En het
hoeft niet groots te zijn, tradities zitten vaak in kleine momenten. Zoals het koekje bij de koffie, zoals Koningin Máxima het jaren geleden benoemde toen ze het had
over ‘Dé Nederlander’. Ineke: “Ze had mij even moeten bellen van tevoren. Want in Nederland geven we vaker niet één maar twee koekjes bij de koffie. Behalve in Brabant natuurlijk, dan zijn het er drie,” zegt ze lachend.

‘ Een voorwerp kun je bewaren in een depot, maar een traditie leeft alleen als mensen haar doorgeven’

Nieuwe rituelen

Ineke heeft honderden verhalen en voorbeelden en is zichtbaar gepassioneerd als het gaat om tradities uit binnen- én buitenland. “Het mooie is ook dat er nog steeds nieuwe tradities ontstaan, vanuit moderne gewoontes. Samen op vrijdagavond The Voice kijken met hapjes erbij, is bijvoorbeeld ook iets dat een traditie is geworden.” We nemen ook dingen over van andere landen of culturen. En dat zijn niet de dingen die je zou verwachten. Zo denken veel mensen dat Halloween over is komen waaien vanuit Amerika. Maar honderd jaar geleden werd er in Nederland ook al op Allerzielen gegriezeld. Ineke: “De enige feestelijke traditie die echt ontstaan is in Amerika, is moederdag. Moederdag is in 1907 bedacht door twee rijke zussen die zich na het overlijden van hun moeder afvroegen of ze wel genoeg hadden gezegd dat ze van haar hielden. Ze besloten dat er één dag in het jaar moest zijn waarop we moeders vertellen dat we van ze houden en waarderen. In 1909 werd Moederdag een officiële feestdag in Amerika. Na de oorlog sloeg het ook in Nederland aan. We hadden meer dan ooit behoefte aan geborgenheid en moeders stonden symbool voor rust.”

De verbindende kracht van tradities

Wat Ineke het meest drijft in haar werk, is de verbindende kracht van tradities. “Ze helpen ons om elkaar te begrijpen. Als je weet waarom iets ooit begon, kun je er met respect over praten. Dan hoeft het geen strijd te worden.” In haar werk probeert ze dat steeds weer over te brengen. “Ik wil mensen leren kijken met nieuwsgierigheid. Niet oordelen, maar luisteren. Verhalen delen. Tradities geven kleur aan het leven. Zonder zou het maar een vlak en kleurloos geheel zijn. Andere culturen met andere tradities maken het leven alleen maar meer divers, ze zorgen ervoor dat we de keuze hebben uit heel veel mooie tradities. Voor ieder wat wils dus, het zou saai zijn als we allemaal hetzelfde waren. Tradities helpen ons te aarden, te herinneren en samen mens te zijn. Ze veranderen door de jaren heen, maar de behoefte aan verbinding blijven we als mens altijd houden.”

Tradities in verhalen

De geschiedenis van sprookjes

Elk sprookje heeft een geschiedenis. Sprookjes veranderen door de tijd heen, omdat ze mondeling werden doorverteld en zich aanpasten aan de normen van een gemeenschap en aan de tijd waarin ze verteld werden.

Kom dinsdag 27 januari 2026 naar de lezing ‘de geschiedenis van sprookjes’ door Ineke Strouken. Van 18.30 tot 21.00 uur ben je welkom bij Wijkcentrum ’t Slot in Eindhoven. Meld je vooraf even aan via onze website, dan zorgen wij dat de koffie klaarstaat.

Meld je aan voor de lezing >

Lees meer over Ineke Strouken op haar website >